ΕΠΑΡΧΙΑ ΦΑΡΣΑΛΩΝ: Μια επαρχία που μεγαλώνει τα παιδιά της, αλλά «αιμορραγεί» για να τα κρατήσει

Χαμηλοί μισθοί, ακριβή καθημερινότητα και περιορισμένες επαγγελματικές επιλογές – Μπορεί η νέα γενιά να χτίσει τη ζωή της στον τόπο της;

Από την ασφάλεια και τη ζεστασιά της γειτονιάς μέχρι την αγωνία για την εργασία, τους μισθούς και το κόστος ζωής.

Γιατί ο τόπος που αποτελεί ένα όμορφο περιβάλλον για να μεγαλώσει ένα παιδί δυσκολεύεται να γίνει ο τόπος όπου θα χτίσει το μέλλον του.

Υπάρχουν πράγματα που δεν αποτυπώνονται σε αριθμούς, μισθούς και στατιστικές.

Είναι η γειτονιά όπου μεγαλώνει ένα παιδί, οι φίλοι που συναντά καθημερινά, οι άνθρωποι που γνωρίζει και το γνωρίζουν, η αίσθηση ότι ανήκει σε έναν τόπο.

Είναι η δυνατότητα μιας οικογένειας να ζει σε ένα οικείο περιβάλλον, με ανθρώπινες αποστάσεις, προσωπικές σχέσεις και ρυθμούς διαφορετικούς από εκείνους των μεγάλων αστικών κέντρων.

Για πολλούς γονείς, αυτά αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα της ζωής στην επαρχία.

Η καθημερινότητα μπορεί να είναι πιο άμεση, οι κοινωνικοί δεσμοί πιο στενοί και η γειτονιά να διατηρεί ακόμη τον ρόλο της.

Οι άνθρωποι συναντιούνται, γνωρίζονται, ενδιαφέρονται ο ένας για τον άλλον.

Η αίσθηση της κοινότητας παραμένει ζωντανή και το παιδί μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον που του είναι γνώριμο.

Αυτή η οικειότητα δεν είναι μικρό πράγμα.

Για μια οικογένεια, η επιλογή του τόπου όπου θα μεγαλώσει τα παιδιά της δεν αφορά μόνο τα οικονομικά δεδομένα, αλλά και την ποιότητα της καθημερινής ζωής.

Το περιβάλλον στο οποίο θα αναπτυχθούν οι σχέσεις τους, οι εμπειρίες τους και η αίσθηση ασφάλειας που μπορεί να προσφέρει μια μικρότερη κοινωνία.

Και όσο το παιδί μεγαλώνει, ο τόπος του γίνεται μέρος της ταυτότητάς του.

Τα σχολικά χρόνια, οι παρέες, οι πρώτες δραστηριότητες και οι καθημερινές διαδρομές δημιουργούν δεσμούς που δεν σβήνουν εύκολα. Τα Φάρσαλα δεν είναι απλώς το σημείο όπου κάποιος γεννήθηκε ή μεγάλωσε.

Είναι οι άνθρωποι, οι αναμνήσεις και η καθημερινότητα που κουβαλά μαζί του.

Το παράδοξο αρχίζει όταν έρχεται η ώρα να αποφασίσει πού θα χτίσει τη ζωή του.

Η ηλικία που αλλάζουν όλα

Μέχρι τα 15 – 17 χρόνια, η ζωή ενός παιδιού περιστρέφεται σε μεγάλο βαθμό γύρω από την οικογένεια, το σχολείο, τις παρέες και τις δραστηριότητές του.

Όταν, όμως, πλησιάζει η ώρα των σπουδών και της επαγγελματικής επιλογής, οι ανάγκες αλλάζουν.

Ο νέος άνθρωπος αναζητά εκπαίδευση, εργασία, οικονομική ανεξαρτησία, δυνατότητες εξέλιξης και την προοπτική να δημιουργήσει τη δική του οικογένεια.

Τότε είναι που η σχέση με τον τόπο δοκιμάζεται.

Όχι απαραίτητα επειδή χάθηκε η αγάπη για τα Φάρσαλα, αλλά επειδή οι επιλογές μπορεί να μην επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες και τις φιλοδοξίες ενός νέου ανθρώπου.

Η αναχώρηση για σπουδές είναι, άλλωστε, ένα φυσικό βήμα.

Οι νέοι δικαιούνται να γνωρίσουν νέα περιβάλλοντα, να αποκτήσουν εμπειρίες και να διευρύνουν τους ορίζοντές τους. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι να μη φύγουν.

Είναι αν, όταν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και έρθει η ώρα να αποφασίσουν για το μέλλον τους, θα έχουν πραγματικούς λόγους να επιστρέψουν.

Σύμφωνα με την εκτίμηση που διατύπωσε ο δήμαρχος Φαρσάλων Μάκης Εσκίογλου, κατά τη συζήτηση στο RIS3 Innovation Café που πραγματοποιήθηκε στα Φάρσαλα στις 9 Οκτωβρίου, περίπου 80 μαθητές από τα δύο λύκεια της περιοχής φεύγουν κάθε χρόνο για σπουδές, ενώ, όπως ανέφερε, εκτιμάται ότι επιστρέφουν μόλις 10 έως 15.

Οι αριθμοί αυτοί, όπως παρουσιάστηκαν από τον δήμαρχο, δεν αποτελούν πλήρη στατιστική καταγραφή της μετακίνησης των νέων.

Αποτυπώνουν, ωστόσο, μια ανησυχία που αξίζει να συζητηθεί: πόσοι από τους νέους που μεγαλώνουν και εκπαιδεύονται στα Φάρσαλα μπορούν τελικά να επιστρέψουν και να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους στον τόπο τους;

Η επιστροφή δεν κρίνεται μόνο από την αγάπη για τον τόπο
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στο συναίσθημα. Η αγάπη για τον τόπο όπου μεγάλωσε κάποιος μπορεί να παραμένει ισχυρή, αλλά δύσκολα αρκεί όταν οι επαγγελματικές επιλογές είναι περιορισμένες ή όταν η οικονομική ανεξαρτησία μοιάζει δύσκολη υπόθεση.

Στην τοπική αγορά εργασίας, οι διαθέσιμες επιλογές συγκεντρώνονται σε σημαντικό βαθμό στην εστίαση και την εξυπηρέτηση, στις αγροτικές και οικοδομικές εργασίες, καθώς και σε θέσεις γραφείου.

Πρόκειται για υπαρκτές επαγγελματικές διεξόδους, οι οποίες όμως δεν καλύπτουν απαραίτητα το εύρος των ειδικοτήτων και των προσδοκιών ενός νέου που έχει ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές.

Με βάση τις εκτιμήσεις της τοπικής αγοράς που χρησιμοποιούνται στην παρούσα καταγραφή, οι αποδοχές για πλήρη απασχόληση οκτώ ωρών κινούνται περίπου στα 750 έως 900 ευρώ τον μήνα, ενώ για τετράωρη απασχόληση αναφέρονται ποσά της τάξης των 300 έως 400 ευρώ.

Πρόκειται για ενδεικτικές εκτιμήσεις και όχι για επίσημους στατιστικούς μέσους όρους.

Την ίδια στιγμή, ένα ενοίκιο της τάξης των 300 έως 400 ευρώ μπορεί να απορροφήσει μεγάλο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος.

Στα καθημερινά έξοδα προστίθενται τα τρόφιμα, οι λογαριασμοί, οι μετακινήσεις και οι μικρές ανάγκες που συνοδεύουν την ανεξάρτητη ζωή. Ακόμη και η έξοδος για έναν καφέ ή ένα γεύμα αποτελεί μέρος ενός προϋπολογισμού που πρέπει να καλύψει πολλές υποχρεώσεις.

Έτσι, ακόμη και όταν υπάρχει εργασία, δεν είναι δεδομένο ότι αυτή εξασφαλίζει στον νέο τη δυνατότητα να αυτονομηθεί οικονομικά, να αποταμιεύσει, να δημιουργήσει οικογένεια και να σχεδιάσει με ασφάλεια τα επόμενα βήματά του.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν υπάρχουν δουλειές.

Είναι αν υπάρχουν δουλειές με αποδοχές και προοπτικές που επιτρέπουν σε έναν νέο άνθρωπο να ζήσει αξιοπρεπώς, να εξελιχθεί και να αισθάνεται ότι μπορεί να προχωρήσει χωρίς να χρειάζεται να αναζητήσει αλλού αυτό που δεν βρίσκει στον τόπο του.

Δεν είναι μόνο οι δουλειές. Είναι και ο τρόπος ζωής.
Θα ήταν λάθος να μετρήσουμε την αξία των Φαρσάλων αποκλειστικά με βάση τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας.

Η ποιότητα της καθημερινότητας, οι ανθρώπινες σχέσεις, η επαφή με τη γειτονιά, η εγγύτητα στην οικογένεια και η δυνατότητα να μεγαλώνει κανείς σε ένα οικείο περιβάλλον αποτελούν στοιχεία που έχουν πραγματική σημασία.

Για έναν νέο που επιστρέφει, αυτά μπορεί να είναι σημαντικοί λόγοι επιλογής.

Για μια οικογένεια που σκέφτεται πού θα μεγαλώσει τα παιδιά της, μπορούν επίσης να αποτελέσουν ουσιαστικό πλεονέκτημα.

Η ποιότητα ζωής, όμως, δεν περιορίζεται στο οικείο περιβάλλον.

Περιλαμβάνει και τις δυνατότητες άθλησης, πολιτισμού, ψυχαγωγίας, μετακίνησης, πρόσβασης σε υπηρεσίες και συμμετοχής σε δραστηριότητες που δίνουν περιεχόμενο στην καθημερινότητα.

Ένας τόπος χρειάζεται να προσφέρει ευκαιρίες όχι μόνο για εργασία, αλλά και για ζωή.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους νέους ανθρώπους, οι οποίοι δεν αναζητούν απλώς έναν μισθό.

Θέλουν να δημιουργήσουν σχέσεις, να αποκτήσουν εμπειρίες, να αναπτύξουν ενδιαφέροντα και να αισθάνονται ότι ο τόπος τους μπορεί να συμβαδίσει με τις ανάγκες μιας σύγχρονης ζωής.

Τα Φάρσαλα διαθέτουν το πλεονέκτημα της μικρότερης κοινωνίας και των ανθρώπινων δεσμών. Το ζητούμενο είναι αυτά τα χαρακτηριστικά να συνδυαστούν με περισσότερες δυνατότητες, ώστε η επιλογή της παραμονής να μην εκλαμβάνεται ως συμβιβασμός, αλλά ως συνειδητή απόφαση.

Επιχειρήσεις χωρίς διάδοχη γενιά, παραγωγή που αναζητά διέξοδο
Η δυσκολία δεν αφορά μόνο τους νέους που αναζητούν εργασία.

Αφορά και τις ίδιες τις επιχειρήσεις της περιοχής, ιδιαίτερα εκείνες που στηρίζονται για χρόνια στην προσωπική εργασία των ιδιοκτητών τους και δυσκολεύονται να περάσουν στην επόμενη γενιά.

Η συνέχεια μιας επιχείρησης δεν είναι αυτονόητη. Χρειάζεται ανθρώπους που θα θελήσουν να αναλάβουν, δυνατότητα εκσυγχρονισμού, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, νέες ιδέες και προσαρμογή στις σημερινές συνθήκες της αγοράς.

Όταν δεν υπάρχει διάδοχη γενιά ή όταν οι νεότεροι δεν βλέπουν προοπτική, κινδυνεύει να χαθεί όχι μόνο μια θέση εργασίας, αλλά και ένα κομμάτι της παραγωγικής δραστηριότητας του τόπου.

Παράλληλα, ο πρωτογενής τομέας, που αποτελεί σημαντικό στοιχείο της τοπικής οικονομίας, αντιμετωπίζει τις δικές του δυσκολίες.

Η ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής με προϊόντα μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας, η ανάπτυξη του τουρισμού και η ουσιαστική στήριξη των μικρών επιχειρήσεων είναι ορισμένοι από τους δρόμους που έχουν τεθεί στη δημόσια συζήτηση για την οικονομική προοπτική της περιοχής.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η ανάγκη για καλύτερες υποδομές και συνδέσεις με άλλες περιοχές, ώστε τα Φάρσαλα να μπορούν να διευρύνουν τις οικονομικές τους δυνατότητες και να γίνουν πιο ελκυστικά τόσο για επιχειρήσεις όσο και για νέους επαγγελματίες.

Η πρόκληση δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν νέες επιχειρήσεις, αλλά και να διασφαλιστεί ότι οι ήδη υπάρχουσες μπορούν να συνεχίσουν, να εκσυγχρονιστούν και να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας.

Γιατί ένας τόπος που χάνει σταδιακά τις παραγωγικές του δυνατότητες δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να κρατήσει τους ανθρώπους που χρειάζεται για να αναπτυχθεί.

Τι χρειάζεται να συναντήσει ένας νέος όταν επιστρέψει;
Η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν οι νέοι αγαπούν τα Φάρσαλα ή αν επιθυμούν να επιστρέψουν.

Το ερώτημα είναι τι θα συναντήσουν όταν γυρίσουν.

Θα υπάρχουν θέσεις εργασίας που ανταποκρίνονται στις σπουδές και στις δεξιότητές τους; Θα μπορούν να αναλάβουν μια υπάρχουσα επιχείρηση, να δημιουργήσουν μια νέα δραστηριότητα ή να εξελίξουν την οικογενειακή τους δουλειά;

Θα έχουν τις υποδομές και τις υπηρεσίες που χρειάζεται μια νέα οικογένεια για να οργανώσει τη ζωή της;

Η απάντηση δεν εξαρτάται από έναν μόνο φορέα ούτε μπορεί να δοθεί με μία εξαγγελία.

Χρειάζεται συνδυασμός τοπικής ανάπτυξης, επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, υποδομών και ουσιαστικής σύνδεσης της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της οικονομίας.

Χρειάζεται επίσης να αναγνωριστούν οι δυνατότητες της περιοχής και να αξιοποιηθούν με σχέδιο, ώστε οι νέοι να μπορούν να βρουν επαγγελματικό χώρο και να δημιουργήσουν κάτι δικό τους.

Γιατί η επιστροφή των νέων δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στο συναίσθημα. Χρειάζεται να στηρίζεται και σε πραγματικές δυνατότητες.

Το ζητούμενο δεν είναι να μη φύγει κανείς
Δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένει κανείς ότι όλοι οι νέοι θα παραμείνουν στον τόπο τους ή ότι θα επιστρέψουν μετά τις σπουδές τους.

Η μετακίνηση, η γνωριμία με νέα περιβάλλοντα και η αναζήτηση διαφορετικών ευκαιριών αποτελούν φυσικά κομμάτια της ζωής.

Το ζητούμενο είναι διαφορετικό: να μη φεύγει κάποιος επειδή αισθάνεται ότι δεν έχει άλλη επιλογή. Να μπορεί να επιλέξει να μείνει, να επιστρέψει ή να δημιουργήσει κάτι δικό του, γνωρίζοντας ότι υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες.

Αυτό απαιτεί θέσεις εργασίας με προοπτική, επιχειρήσεις που εξελίσσονται, έναν πρωτογενή τομέα που μπορεί να προσφέρει βιώσιμο εισόδημα, νέες δραστηριότητες και υποδομές που συνδέουν αποτελεσματικότερα την περιοχή με την ευρύτερη οικονομία.

Γιατί το μέλλον ενός τόπου δεν κρίνεται μόνο από το πόσα παιδιά μεγαλώνουν στα σχολεία του. Κρίνεται και από το αν, όταν ενηλικιωθούν, μπορούν να φανταστούν τη ζωή τους εκεί.

Η επαρχία Φαρσάλων έχει ακόμη πολλά από εκείνα που κάνουν έναν τόπο οικείο και ανθρώπινο.

Το μεγάλο στοίχημα είναι να διατηρήσει αυτά τα πλεονεκτήματα και ταυτόχρονα να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε οι νέοι της να μη χρειάζεται να διαλέξουν ανάμεσα στην ποιότητα ζωής που γνώρισαν μεγαλώνοντας και στις ευκαιρίες που χρειάζονται για να προχωρήσουν.

Να μπορούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στον ίδιο τόπο όπου μεγάλωσαν και οι ίδιοι, αν αυτό επιθυμούν.

Να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν, να εργαστούν, να εξελιχθούν και να σχεδιάσουν το μέλλον τους χωρίς να αισθάνονται ότι η μόνη διέξοδος βρίσκεται μακριά.

Να μπορούν να φύγουν για να ανοίξουν τα φτερά τους — και να έχουν λόγους να επιστρέψουν.