Το ιστορικό και φημισμένο “Παζάρι των Φαρσάλων” – Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης
Η παραδοσιακή πανήγυρις των Φαρσάλων διαρκεί 8 ημέρες, από τις 14 έως τις 21 Αυγούστου. Η δραστηριότητα αυτή δίνει ζωή στην πόλη, που φημίζεται και για το χαλβά της, και αποτελεί απολύτως αναγκαίο μέρος της ταυτότητάς της.
Η ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΖΑΡΙΟΥ κα Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΌΤΗΤΆ ΤΟΥ: Πρόκειται για ένα θεσμό, που έχει διάρκεια πάνω από 400 χρόνια. Τουρκικές πηγές αναφέρουν ήδη την εμποροπανήγυρη των Φαρσάλων να γίνεται το έτος 1608 στο χώρο του Απιδανού ποταμού (Ταμπάκος). Από τότε το Παζάρι των Φαρσάλων, υπήρξε ένας ζωντανός και δραστήριος θεσμός για την πόλη και αναφέρεται από αρκετούς περιηγητές και ιστοριοδίφες στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, καθώς και από Έλληνες λογοτέχνες που περιόδευσαν και περιηγήθηκαν την πόλη, όπως ο Κωνσταντίνος Κρυστάλλης, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας κ.ά. Παλαιότερα και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, εκτός από την εμποροπανήγυρη, γινόταν και η λεγόμενη ζωοπανήγυρη, η οποία καταργήθηκε, αφού οι αγοραπωλησίες ζώων μετά την εισβολή των αυτοκινήτων, καταργήθηκαν. Θυμάμαι μικρός το “γομαροπάζαρο” της πρώτης ημέρας. Εκείνη την ημέρα δεν πηγαίναμε γιατί ήταν αποκλειστικά για τις διαδικασίες τις σχετικές με τα διάφορα ζώα.
ΟΙ ΣΥΝΤΕΧΝΙΕΣ, Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ και Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΖΑΡΙΟΥ: Ο θεσμός του παζαριού έχει τις ρίζες του στις συντεχνίες του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας. Παζάρι, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν δημόσια αγορά με κτίρια, όπου γίνονταν συναντήσεις και διαπραγματεύσεις, με σκοπό τις αγοραπωλησίες. Τα παζάρια πήραν και τη μορφή της πανηγύρεως ή εμποροπανηγύρεως, λέξη προερχόμενη από το πας και άγυρις = συνάθροιση πλήθους, αγορά. Στην Τουρκοκρατία οι συντεχνίες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην οικονομία της κάθε περιοχής. Έτσι, τα Παζάρια ή αγορά ή εμποροπανηγύρεις, υπήρξαν χώροι διάθεσης και διακίνησης συντεχνιακών προϊόντων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ο θεσμός του Παζαριού, ο οποίος υπάρχει στα κατοπινά χρόνια και παρουσιάζει έντονο κοινωνικό και οικονομικό ενδιαφέρον. Είναι ο παλαιότερος θεσμός των αγροτικών περιοχών που συνδύαζε το πανηγύρι επ’ ευκαιρία μιας θρησκευτικής γιορτής με τις αγοραπωλησίες ζώων παραγωγής σε ένα ανοιχτό χώρο (ζωοπάζαρο), μια παράδοση η οποία αποτέλεσε τον προάγγελο των σημερινών Εμποροπανηγύρεων. Η λέξη παζάρι προέρχεται από το τουρκικό pazar και το περσικό bazar = αγορά. Στο παζάρι για την αγορά ή πώληση των διαφόρων προϊόντων γινόταν διαπραγμάτευση ως προς την τιμή τους, την αξία τους, γίνονταν δηλαδή παζαρέματα. Έτσι έχουμε και τις λέξεις όπως : παζαριώτης = ο άνθρωπος που πάει στα παζάρια για ψώνια, παζάρεμα = η προσπάθεια μείωσης της τιμής, παζαρόσκυλο = το άτομο που γυρνάει όλη μέρα στο παζάρι χωρίς να ψωνίζει τίποτε.
Ο ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΣ και ΤΟ “ΠΑΝΑΪΑ ΠΑΖΑΡ”: Δεκαπενταύγουστος. Μια μέρα γεμάτη “χρόνια πολλά” σε Μαρίες, Παναγιώτες, Παναγιώτηδες και Δέσποινες. Μια μέρα συνώνυμη και με τα πανηγύρια για να γιορταστεί η Θεοτόκος. Ένα από αυτά είναι το “Παναγιά ή Παναΐα Παζάρ”, όπως το έλεγαν οι παππούδες μας. Πρόκειται για την εμποροπανήγυρη που γίνεται κάθε χρόνο από τα χρόνια της τουρκοκρατίας στα Φάρσαλα και ήταν η σημαντικότερη της Θεσσαλίας, καθώς συνέπιπτε με τη συγκομιδή των δημητριακών και μνημονεύεται τουλάχιστον από το 1608. Για μια ολόκληρη εβδομάδα ο χώρος διεξαγωγής του παζαριού καθίσταται τόπος συνάντησης και εμπορικών συναλλαγών για χιλιάδες Φαρσαλινούς και επισκέπτες της περιοχής της Θεσσαλίας.
Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΡΣΑΛΩΝ στις 15 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ και ΤΟ ΠΑΖΑΡΙ: Ο Δεκαπενταύγουστος και το Παναγιά Παζάρ έχουν χαραχτεί στην Ιστορία της πόλης και για ακόμα έναν λόγο. Το παζάρι ήταν το πρώτο πράγμα που είδε ο ελληνικός στρατός το 1881 μπαίνοντας στα Φάρσαλα και απελευθερώνοντάς τα μετά την μακραίωνη Τουρκοκρατία, σηματοδοτώντας έτσι την ένωση της Θεσσαλίας με την Ελλάδα.
ΠΡΟΒΟΛΗ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ – ΓΙΑ ΧΑΛΒΑ και .. ΧΑΒΑ ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΤΩΝ ΦΑΡΣΑΛΩΝ: Στη σημερινή εποχή το Παζάρι έχει χάσει την αίγλη του παρελθόντος και δεν προσφέρει αυτά που πρόσφερε κάποτε. Οι μορφές κατανάλωσης έχουν αλλάξει και το μόνο που προσελκύει ακόμη είναι το λούνα παρκ, που δίνει τη δική του ψυχαγωγία στα μικρά παιδιά. Δεν λείπουν όμως και οι ρομαντικοί που το επισκέπτονται αναπολώντας τη χαμένη αίγλη του. Πάντως πρόκειται για ένας ζωντανό και δραστήριο θεσμό. Η εμποροπανήγυρις των Φαρσάλων συγκεντρώνει υψηλή επισκεψιμότητα, γιατί πρόκειται για μία δυναμική δραστηριότητα που δίνει ζωή στην τοπική κοινωνία κατά τη διάρκεια των επτά ημερών που διαρκεί. Είναι μια οικονομική ενέργεια που κρατά ζωντανή την περιοχή, που προσφέρει έσοδα στην τοπική αγορά, ένας θεσμός που αποτελεί πόλο έλξης τον Δεκαπενταύγουστο.
~ Μπορεί να μην είναι πια αυτό που οι παππούδες ή οι μανάδες μας θυμούνται, εξακολουθεί όμως να είναι ένα μέρος που τα παιδιά φτιάχνουν ακόμα αναμνήσεις. Με σεβασμό στη μακρόχρονη ιστορία της ξεκινά κάθε Δεκαπενταύγουστο αυτή η Εμποροπανήγυρις, ένα πολυδιάστατο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό γεγονός, που έχει καταξιωθεί στη συνείδηση των ντόπιων αλλά και των χιλιάδων επισκεπτών από όμορους νομούς. Το “παζάρι των Φαρσάλων” είναι ένας ζωντανός και δραστήριος θεσμός και δίνει ζωή στην πόλη που είναι ξακουστή για τον θρυλικό χαλβά της, και συνιστά αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της
Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης
Καθηγητής φιλόλογος – συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής
